uri ng saging

Máyo

pambuo ng pang-abay at pang uri, kinakabitan ng hulaping -an, at nagsasaad ng paraan, hal sápilitan

may-roón

katangian o kalagayan ng pagiging mahusay, mahalaga, karapat-dapat, o kagálang-gálang

mabuting pangalan o reputasyon

nakatikom na kamao

tipo ng dugo ng tao

isang sunuran ng isahang mga nota na nagdudulot ng kasiyahang pang-musika

ang pangkalahatang uri ng isang tunog pangmusika o tunog ng pagbigkas

uri ng damdaming ipinadadamá sa pamamagitan ng imahen, pang-uri, paggamit ng kulay, at tayutay

pag-ipon ng alak sa sisidlan

tubig na uma-akyat kapag naghuhukay ng balon.

nag-uugnay sa pang-uri at pangngalan, hal matinis na boses; matangkad na laláki

nag-uugnay sa pang-abay at pandiwa; nagiging ng kung nagtatapos sa patinig ang si-nusundang salita, hal mabilis na tumakbo; malabòng magsalita

isa sa mga katagang ginaga-mit sa pagtukoy ng pangngalang pambalana

mapurol na gamit

ng gabi; oras pagkaraan ng ikaanim ng hapon at bago ang hatinggabi

nagpapahayag ng kaganapan kapag kasunod ng isang pangngalan, hal Bagsak na; Abogado na siya

nagpapahayag ng paglilipat o pagba-bago ng pagganap ng isang gawain kapag sumusunod sa panghalip pa-nao, hal Ako na; Ikaw na; Siya na

nagpapahayag ng kaganapan kapag sumusunod sa isang pandiwa, hal tapos na; yarì na

nagpapahayag ng kaganapan ng aksiyon kapag ka-sunod ng isang pandiwang nása panahunang pangnagdaan, hal natulog na; bumilí na

nagpapahayag ng kagyat o mabilisang pagkilos kapag sumusunod sa anyong pawatas at panahunang panghinaharap ng pandiwa, hal Pumasok na táyo; Ipinabi-bili ko na ang gamot

unlapi upang bumuo ng pang-uri na nangangahulugang naghahari, nagdurusa, at katulad, hal may-asawa, may-sugat, may-búhay

unlapi upang bumuo ng pang-uri na nangangahulugang naghahari, nagdurusa, at katulad, hal may-asawa, may-sugat, may-búhay

lakás¹

ang kakayahan o kapasidad na patnubayan o implu-wensiyahan ang kilos at isip ng iba o ang takbo ng mga pangyayari

awtoridád^1-3

uri ng buslo na yarì sa yantok

a

ipinakikilála ang pangalawa sa dalawang alternatibo, posibilidad, o katulad, hal putî o itim

b

ipinaki-kilála ang lahat at ang hulíng alter-natibo, posibilidad, o katulad, hal putî, itim, o pulá

nagpapakilála ng singkahulugan o pagpapaliwanag ng naunang sali-ta

pambuo ng pang-abay sa unahan ng pandiwang panghinaha-rap at nangangahulugan ng hindi inaasahang pagkakasabay sa isang pangyayari, hal sa dáratíng silá nang kami’y paalis na

ginagamit bago ang pangalan, karaniwang sumusunod sa may, at nagsasaad ng katangian ng sinumang tinutukoy, hal may sa-demonyo, may sa-pagong

pambuo ng salita at nangangahulugang “sa pamamagitan ng”, hal sa lakásan, sa bilísan, sa palakíhan, sa pagandahan

oxygen

pananda ng pangalawang tuwirang nilalayon ng pandiwang palipat hal “mag-alaga ng baboy”

titik na ipinapalit sa pangatnig na na at pahulaping iniaangkop sa unang salita ng dalawang pinagkakatnig hal “talang maliwanag” sa halip na “talà na maliwanag.”

tawag sa letrang s sa alpabetong Tagalog

ginagamit bago ang oras, hal sa ika-3 nh, sa ikatatlo ng hapon

ginagamit bago ang pangalan ng pook, ang pinanggalíngan, at ang pinagmulan ng isang tao o bagay, hal mula sa Maynila, gáling sa unggoy, mula sa bahay, buhat sa pagkabatà

ginagamit bago ang panga-lan ng pook, kinalalagyan, at pinangyarihan, hal ipinangangak sa Bulakan, inilagay sa bote

ginagamit bago ang pangalan ng rehiyon, lalawigan, bayan, o pook, hal lumakí sa Visayas, tubò sa Quezon

nagsasaad ng araw, buwan, at taon, hal sa Lunes, sa Mayo, sa taóng 2000

ginagamit bago ang pangalan ng pook at nagsasaad ng direksiyon, hal táyo sa Iloilo, táyo sa Maynila

ginagamit bago ang panghalip at nagsasaad ng táong kasáma, hal sumabay sa akin, sumáma sa kaniya

ginaga-mit bago ang salitâng may at nagsa-saad ng nalalapit na pook, petsa, oras, o panahon, hal sa may Pebrero, sa may tulay

ikinakabit sa kay upang mabuo ang kaysa na nagsasaad ng paghahambing, hal Magalíng kaysa iyo, Mabait kaysa iba

ikinakabit sa na upang mabuo ang nása na ginagamit sa pagsasaad ng kinaroroonan at lokasyon, hal nása bahay, nása akin, nása loob

sumusunod sa para o ukol upang mabuo ang para sa o ukol sa na nagsaad kung kanino nakalaan ang isang bagay, hal “para sa akin” o “ukol sa akin”, “para sa lahat” o “ukol sa lahat”

ginagamit sa pagpapahayag ng kaukulang paari, hal bubong ng bahay

ginagamit na pananda sa kaganapan ng layon ng pandiwa, hal “bumili ng tinapay,” “binigyan ng pera”

ginagamit na panandang tagaganap ng pandiwang palipat kung hindi ito pangalan ng tao; katapat ng pang-ukol na ni o nina, hal “isinulat ng aming guro,” “ipinalimbag ng patnugot”

pandugtong sa dalawang salita, parirala, o sugnay

idagdag

pagkatapos

nagpapakilála ng sanhi o resulta

mada-lás

astatine

ohm

ikalabimpitóng titik sa alpabetong Filipino; isang patinig at tinatawag na o

ikalabintatlong titik sa abakadang Tagalog

ika-labimpito sa isang serye o pangkat

pasulat o palimbag na represen-tasyon ng O o o

tipo, tulad ng sa printer, upang magawâ ang titik O o o.

siná

pambuo ng isa , at nagsasaad ng pagsasaalang-alang at paglalagay sa isang bagay, hal isaisantabi, isaisip, isapuso

pambuo ng magsa- at nagpapahayag ng aktibong gamit ng isa-, hal magsaalang-alang, magsai-santabi, magsaisip, magsapuso

pambuo ng magsa- at nagpapahayag ng paggaya at pagganap sa tungkulin ng iba, hal magsamayaman, magsa-hayop, magsapari

pambuo ng pasa- at nagpapahayag ng pagpunta o paglipat sa isang pook, hal pasa-Iloilo, pasa-Maynila, pasabundok

pambuo ng pandiwang pangnakaraan ng ma- na nangangahulugan ng pag-iral, hal nabúhay, na-matáy

pambuo ng pandiwang pangnakaraan ng ma- na nanganga-hulugang aksiyon na naganap, hal nahulog, nalaglag, nasirà, nadurog

pambuo ng pandiwang pang-kasalukuyan ng ma- at sinusundan ng salitâng-ugat na inuulit ang unang pantig, hal nahuhulog, nalalaglag, nasisirà, nadudurog

sodium

pambuo ng pangngalan at pang-uri na may kasariang panla-láki, hal niño, maestro

ginagamit sa pagpapakilála ng isang pahayag o tanong, karaniwang nagpapahiwatig ng pag-aalala, pani-nisi, o agam-agam, hal “O, ano ang nangyari sa kanila?,” “O, tingnan mo ang nangyari.,” , “O, ganyan ang paghawak sa batà.”

bulalas ng pagkagulat, hindi pagsang-ayon, at iba pa

ginagamit sa pagtawag o pagsamo, bago ang pangalan ng tao o pook, hal “O Diyos ko!,” “O irog!,” “O Davao!”

ginagamit sa pagta-wag ng atensiyon o pansin sa tao na kinakausap

pahayag ng pagyayà sa kasáma para sumulong o umalis, madamdamin kung may halòng inip o yamot

tumutu-koy sa oras, hal 2 o’clock

pamama-raan sa paghiwatig ng relatibong po-sisyon ng sasakyang panghimpapa-wid na itinutulad sa oras

nanganga-hulugang hindi kasáma o hiwalay at ginagamit bago ang pangalan ng isang pook, bagay, at iba pa

tungkol sa; tungod sa.

dagdag sa

nangangahulugang kasáma at ginagamit bago ang pangalan ng isang pook, bagay, at iba pa

varyant ng sang-ayon

sakâ

ukol sa; hinggil sa.

líban sa

kara-niwang unang araw ng Mayo, tradisyonal na araw kapag tagsibol na iniuugnay sa mga ritwal ng pananagana

araw ng paggawâ

hindi nata-tákot o hindi naliligalig.

uri ng pangatnig na ginagamit kung sa dalawa o ilang bagay at isipan, ang isa ay ibig itangi sa iba; may anyong patanggi o pasalungat, hal Ni ako ay di niya naaalala, ikaw pa kaya?

uri ng pangatnig na ginagamit sa tambalang pangungusap na ang unang bahagi ay sinasalungat ng ikalawa, hal Gusto ko sanang makarating sa inyo, ngunit wala akong makasáma.

pagtataksil sa asawa.

Doctor of Philosophy

uri ng pangungusap o pahayag na madamdamin, gaya ng pagkabigla, pagkatakot, pagkagalit, at iba pa

lumang uri ng politiko, karaniwang ipinalalagay na korap

pambansang paggunita sa kabayanihan ng mga nakipaglaban sa mga Hapon, itinaon sa araw ng pagsuko ng Corregidor at ginaganap tuwing 6 Mayo

konsehong ekume-niko ng simbahang Katoliko Romano na ginanap noong 1545–1563 sa Trent, hilagang Italy na may layuning tugunan ang hámon ng kilusang Repormasyon na pina-mumunuan ni Martin Luther sa Germany.

múra bunga ng gálit at matinding damdamin

Kaawaan ka!

isa sa kapulungan ng batasang bikameral, karaniwang binubuo ng mga pam-bansang kinatawan

borda-dong telang isinusuot sa ulo ng mga lalaki, o kalimitang ginagamit ng mga babae bílang alampay

hing-gil sa anyo ng pangungusap na nag-uutos

pa-ngungusap na nása anyo ng isang payak na pahayag; pangungusap na nagpapakilála o nagpapahiwatig

ipokrita at mapagkunwari

uri ng pangatnig na ginagamit sa pagkukurong pasumala, mga isipang may pasubali at mga pangungusap na pasakali o hindi ganap at nangangailangan ng tulong ng kapuwa pangungusap upang mabuo at makaganap sa kapararakan, hal Kung hindi ka sasáma, hindi kami tutuloy.

wasto o hustong gúlang; karaniwang dalawampu’t isang taóng gulang pataas ngunit sa ilalim ng kasalukuyang batas ng Filipinas, labingwalong taóng gúlang pataas

hibas para sa Anak ng puta!

maraming pera

walâng-hiyâ

itinakdang araw para sa pambansang pasasalamat

uri ng pangungusap na nagtatanong o nag-uusisa

titulo na iginagawad para sa nagtapos ng pag-aaral sa agham pangkalikasan, purong agham, o teknolohiya

tao na may ganitong titulo

praktika o paraan ng pagkontrol sa bílang ng mga anak ng pamilya at sa pagitan ng kanilang pagsilang karaniwan sa pamamagitan ng artipisyal na kontrasepsiyon

titulo na iginagawad sa nagtapos ng pag-aaral sa agham panlipunan o humanidades

tao na may ganitong titulo

pinakama-ningning na talà sa konstelasyong Orion

pambansang pagdiriwang ukol sa pagpapahayag ng kalayaan ng Filipinas, dáting ginaganap tuwing 4 Hulyo, at kasalukuyang ginaganap tuwing 12 Hunyo

antas ng edukas-yon na kasunod ng mababang paaralan at sinusundan ng kolehi-yo

itlog ng itik na nilaga at ibina-bad sa tubig na may asin, karani-wang kinukulayan ng pulá ang balát para maiba sa ibang itlog ng manok kayâ tinatawag ding itlog na pulá

kára-krús

diyos na naka-tirá sa Bulkang Kanlaon.

haláman na tuwid, masanga, at makinis ang tangkay, lungti o lila ang dahon, at may bulaklak na apat ang talulot.

tau-nang pista ng mga Kristiyano bílang pagdiriwang sa muling pagkabúhay ni Hesukristo; ipinagdiriwang tuwing unang Linggo, pagkatapos ng unang kabilugan ng buwan, pag-katapos ng vernal equinox

ang Ling-go na ipinagdiriwang ang mata-gumpay na pagpasok ni Hesukristo sa Herusalem

uri ng dapò (Grammatophyllum scriptum) na may malalaki at maugat na tangkay, malaki ang bulaklak na kulay mapusyaw na lungtian o dilaw, katutubò sa Filipinas, bukod sa G. scriptum, isa pang katutubong espesye sa Filipinas ang G. speciossum na tinaguriang “Reyna ng Orkidya ng Filipinas” dahil isa sa pinakamalaking orkidya na may tíla garing na putîng bulaklak.

maba-lahibong yerba (Heliotropium indicum), 50 sm ang taas, may mali-liit na bulaklak sa isang panig ng mahabà at pakurbang dulo na tangkay.

ártist¹

sanay sa gawaing pisi-kal o kayâ dukhâ

malaking lawà sa Laguna, tinawag ding Laguna de Bay (Baí) noong panahon ng Espanyol at napagkamalang Laguna Bay noong panahon ng Amerikano

tayútay.

suman na gawâ sa káning malagkit, ibinalot sa abo ng kulitis at ibinabalot nang pasapád at parihabâ sa dahon at sakâ itinatalìng magkayakap ang bawat dalawang piraso

pulís

mataas na palumpong (Clerodendrum quadriloculare), kulay lila ang tangkay at may pumpon ng bulaklak sa dulo ng tangkay na kulay putî o mapusyaw na pink ang korola at 4 m ang taas.

pinakapopular na akdang awit na sinulat noong 1838 ni Francisco Balagtas, tungkol sa malungkot na búhay ni Florante ng kahariang Albanya at sa kaniyang pag-ibig kay Laura

Kaawaan ako!

pana-hon ng pagdiriwang sa muling pagkabúhay ni Kristo

sa Kristiyanismo, ang ikatlong persona sa Trinidad at sinasagisag ng kalapati

panghalip na hindi tuwirang tumutukoy sa tao, hayop, bagay, lunan, o pangyayari, at iba pa sa partikular, hal sinuman, anuman, alinman, saanman

sa Bibliya, araw ng hulíng paghuhukom ng Diyos sa sangkatauhan sa pagwawakas ng mundo

suman na gawâ sa galapong at gata na ibinálot sa dahon ng bule

isang linggo ng paggunita sa mga hulíng araw ni Hesus hanggang Linggo ng Pagka-búhay

Kaawaan kayó!

mágnaná-kaw

gabi na wa-lang buwan.

itlog na maalat

araw ng pagdiriwang ng kapistahan ni St. Valentine, ang patron ng mga magkasintahan, na ginaganap tuwing 14 Pebrero

araw ng mga magkasintahan

pambansang paggunita ng mga Kristiyano sa mga yumao at opisyal na ginagawâ tuwing 1 Nobyembre sa pamamagitan ng misa, pagdalaw at pagbabantay sa sementeryo, pagtitirik ng kandila, at pag-aalay ng bulaklak sa mga puntod

Awit ni Solomon

pambansang paggunita sa mga namatay sa Rebolusyong Filipino at Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ginaganap tuwing hulíng araw ng Agosto