unlaping may gamit padam-dam gaya ng kay, hal Kaganda!, Kagalíng!
-a
:
pambuo ng pangngalan at pang-uri na may kasariang pambabae, halniña, maestra
ká-
1:
pambuo ng pang-uri at nag-sasaad ng kaliitan ng bílang, dami, o halaga ng anuman, hal kapiraso, kaikli
2:
pambuo ng pang-uri na nagbibigay-diin sa antas nitó at dinudugtungan ang salitâng-ugat ng –an o –han; ginagamit kasáma ng hindi o di , at ipinapalagay na isang pang-alipusta, hal “Di kágalingan ang pagkakágawâ.”
pambuo ng pandiwa at nagpapahiwatig ng kilos na katata-pos lámang, na may pag-uulit sa unang pantig ng salitâng-ugat, hal kaáalís, kagágawâ
2:
pambuo ng pandiwang balintiyak, nagpapahi-watig ng saloobín o damdamin, at dinudugtungan ang salitâng-ugat ng -an o -han, hal kaawaán, katuwàan
3:
pambuo ng pandiwa na inuulit upang magbigay-diin at magpahi-watig ng hindi inaasahang kilos, hal kabása-bása niya sa diyaryo
4:
pambuo ng pandiwa at nagpapahi-watig ng pag-uulit o pagpapatúloy sa gawain, na may pag-uulit sa unang pantig ng pandiwa, hal kásasalitâ, kásusúlat
5:
pambuo ng pandiwa, nagpapahiwatig ng kilos na higit sa karaniwan, at dinudugtu-ngan ang salitâng-ugat ng –an o –han, hal Kátaasán mo ang pagsabit ng talì
A, a
1:
unang titik sa alpabetong Filipino at tinatawag na ey
2:
una sa isang serye o kaayusan
3:
grado o markang akademiko na nangangahulugang pinakamahusay o namumukod
4:
pasulát o palimbag na representasyon ng A o a
5:
tipo, tulad ng sa printer, upang magawâ ang titik A o a
6:
tipo ng dugo ng tao
7:
a
ikaanim na tono sa eskalang C major o unang tono sa kaugnay na eskalang A minor
b
ikaanim na tono sa eskalang C major, kilalá bílang la
c
nakalimbag na nota na kumakatawan sa tonong ito
d
eskala o key na nakabatay sa notang ito
8:
sukat ng sapatos, higit na maliit sa B
9:
cup size ng bra, higit na maliit sa B ngunit higit na malakí sa AA.
na-
1:
pambuo ng pandiwang pangnakaraan ng ma- na nangangahulugan ng pag-iral, hal nabúhay, na-matáy
2:
pambuo ng pandiwang pangnakaraan ng ma- na nanganga-hulugang aksiyon na naganap, hal nahulog, nalaglag, nasirà, nadurog
3:
pambuo ng pandiwang pang-kasalukuyan ng ma- at sinusundan ng salitâng-ugat na inuulit ang unang pantig, hal nahuhulog, nalalaglag, nasisirà, nadudurog
pambuo ng pangngalan at nangangahulugang kapuwa o kasá-ma sa isang gawain, hal kakláse, katrabáho
2:
pambuo ng pangnga-lan at nagpapahayag ng relasyon o pagkakasapi, na may pag-uulit sa unang pantig ng salitâng-ugat, hal kababatà, kababáyan
3:
pambuo ng pangngalan at nagpapahiwatig ng kaisipang pagpapatúloy sa mabuting samahán, na may pag-uulit sa salitâng-ugat, hal kalaró-larô, kasáma-sáma
4:
pambuo ng bagong pang-ngalan mula sa pang-uring salitâng-ugat upang idiin ang pag-aari, katangi-an, o pagiging abstrakto, at dinudugtu-ngan ang salitâng-ugat ng –an o -han, hal kahirápan, kadakilàan
5:
pambuo ng pangngalan at nagsasaad ng resiprosidad, pagkakasabay ng kilos, o kolektibong samahán, at karani-wang dinudugtungan ang salitâng-ugat ng –an o -han, hal káliwàan, kátuwàan
ká
:
sa sinaunang Ehipto, pinaniniwalaang espiritwal na bahagi ng isang indibidwal na tao o diyos na nabúhay, at may kakaya-hang manatili sa estatwa ng nama-tay na tao
na
1:
nagpapahayag ng kaganapan kapag sumusunod sa isang pandiwa, hal tapos na; yarì na
2:
nagpapahayag ng kaganapan ng aksiyon kapag ka-sunod ng isang pandiwang nása panahunang pangnagdaan, hal natulog na; bumilí na
3:
nagpapahayag ng kagyat o mabilisang pagkilos kapag sumusunod sa anyong pawatas at panahunang panghinaharap ng pandiwa, hal Pumasok na táyo; Ipinabi-bili ko na ang gamot
pahayag ng pagyayà sa kasáma para sumulong o umalis, madamdamin kung may halòng inip o yamot
et á (Lat et alii o et alia)
:
at iba pa
a gó•go
:
hanggang gusto mo; hanggang sa ikasisiya mo
a deux (a du)
:
para sa dalawa lámang
‘ká mo
:
pinaikling “wika mo.”
a tém•po
:
sa nauna o sinundang tempo
A battery (ey bá•te•rí)
:
bateryang elektrikal na nagpapainit ng filament o ng túbong elektron
a priori (a•pra•ór•i)
1:
mula sa dahilan túngo sa epekto; mula sa isang pangkaraniwang batas túngo sa partikular na pangyayari at balido kahit walang batayang obserbasyon
2:
umiiral sa isip bago at bukod sa karanasan
3:
hindi batay sa nauna nang pag-aaral o pagsusuri
‘ká ko
:
pinaikling “wika ko”
a for•ti•ó•ri
:
para sa higit na matibay na katwiran; batay sa mga katunayan
bi•ta•mí•na A
:
alkohol na solidong terpene, natutunaw sa tabâ at matatagpuan sa lungti at dilaw na gulay, pulá ng itlog, at katulad, mahalaga sa paglakí, at nagpapalinaw ng mata
lumang uri ng politiko, karaniwang ipinalalagay na korap
vis à vis (ví•za•ví)
1:
kaugnay ng; kompara sa
2:
kasalungat ng; kaharap ng
pa•ngat•níg na pa•mu•kód
:
uri ng pangatnig na ginagamit kung sa dalawa o ilang bagay at isipan, ang isa ay ibig itangi sa iba; may anyong patanggi o pasalungat, halNi ako ay di niya naaalala, ikaw pa kaya?
Ma•hál na Á•raw
:
isang linggo ng paggunita sa mga hulíng araw ni Hesus hanggang Linggo ng Pagka-búhay
pang•ha•líp na di-tiyák
:
panghalip na hindi tuwirang tumutukoy sa tao, hayop, bagay, lunan, o pangyayari, at iba pa sa partikular, hal sinuman, anuman, alinman, saanman
pa•ngat•níg na pa•na•lu•ngát
:
uri ng pangatnig na ginagamit sa tambalang pangungusap na ang unang bahagi ay sinasalungat ng ikalawa, halGusto ko sanang makarating sa inyo, ngunit wala akong makasáma.
Nó•li Me Tán•ge•ré
:
unang nobela na isinulat ni Jose Rizal at may literal na pakahulugang “Huwag mo akong salingin.”
ma•ta•ás na pa•a•ra•lán
:
antas ng edukas-yon na kasunod ng mababang paaralan at sinusundan ng kolehi-yo
ménage á troi (méy•nads éy trwa)
:
kasunduan na magsasáma sa isang tahanan ang tatlong tao, kara-niwang mag-asawa at ang mangi-ngibig ng isa sa mag-asawa
it•lóg na ma•á•lat
:
itlog ng itik na nilaga at ibina-bad sa tubig na may asin, karani-wang kinukulayan ng pulá ang balát para maiba sa ibang itlog ng manok kayâ tinatawag ding itlog na pulá
pis•tá ka ká•ro
:
ritwal na pag-aalay ng mga gamit na pam-bungkal ng lupa bago magsimula ang panahon ng pagtatanim.
ba•gá•wak na pu•tî
:
mataas na palumpong (Clerodendrum quadriloculare), kulay lila ang tangkay at may pumpon ng bulaklak sa dulo ng tangkay na kulay putî o mapusyaw na pink ang korola at 4 m ang taas.
pá•saw na ha•páy
:
haláman na tuwid, masanga, at makinis ang tangkay, lungti o lila ang dahon, at may bulaklak na apat ang talulot.
pa•ngu•ngú•sap na pa•dam•dám
:
uri ng pangungusap o pahayag na madamdamin, gaya ng pagkabigla, pagkatakot, pagkagalit, at iba pa
ma•ta•ás na ka•pu•lu•ngán
:
isa sa kapulungan ng batasang bikameral, karaniwang binubuo ng mga pam-bansang kinatawan
Ba•nál na Es•pi•ri•tú
:
sa Kristiyanismo, ang ikatlong persona sa Trinidad at sinasagisag ng kalapati
óm•bos a ka•ká•yon
:
bu-laklak ng abaka
roman à clef (ro•mán za kléy)
:
nobela na nagpapahiwatig ng mga pangyayari at tauhan na totoong umiiral ngunit binibigyan ng ibang pangalan sa katha
óm•pak ka bá•yi
:
blusang may borda, aplike, at lentehuwelas o abaloryo
pan-laláking jaket na may maikling mang-gas, isinusuot sa labanán at panga-ngabayo
2:
baluti na gawâ sa abaká
ló•oy-ló•oy na da•kô
:
uri ng dapò (Grammatophyllum scriptum) na may malalaki at maugat na tangkay, malaki ang bulaklak na kulay mapusyaw na lungtian o dilaw, katutubò sa Filipinas, bukod sa G. scriptum, isa pang katutubong espesye sa Filipinas ang G. speciossum na tinaguriang “Reyna ng Orkidya ng Filipinas” dahil isa sa pinakamalaking orkidya na may tíla garing na putîng bulaklak.
pa•ngat•níg na pa•nu•ba•lì
:
uri ng pangatnig na ginagamit sa pagkukurong pasumala, mga isipang may pasubali at mga pangungusap na pasakali o hindi ganap at nangangailangan ng tulong ng kapuwa pangungusap upang mabuo at makaganap sa kapararakan, halKung hindi ka sasáma, hindi kami tutuloy.
pán•yo na si•no•lá•man
:
borda-dong telang isinusuot sa ulo ng mga lalaki, o kalimitang ginagamit ng mga babae bílang alampay
pa•ngu•ngú•sap na pa•tu•ról
:
pa-ngungusap na nása anyo ng isang payak na pahayag; pangungusap na nagpapakilála o nagpapahiwatig