pambuo ng pang-abay at pang uri, kinakabitan ng hulaping -an, at nagsasaad ng paraan, hal sápilitan

pambuo ng pangngalan at pang-uri na may kasariang pambabae, hal niña, maestra

angstrom

pambuo ng isa , at nagsasaad ng pagsasaalang-alang at paglalagay sa isang bagay, hal isaisantabi, isaisip, isapuso

pambuo ng magsa- at nagpapahayag ng aktibong gamit ng isa-, hal magsaalang-alang, magsai-santabi, magsaisip, magsapuso

pambuo ng magsa- at nagpapahayag ng paggaya at pagganap sa tungkulin ng iba, hal magsamayaman, magsa-hayop, magsapari

pambuo ng pasa- at nagpapahayag ng pagpunta o paglipat sa isang pook, hal pasa-Iloilo, pasa-Maynila, pasabundok

unang titik sa alpabetong Filipino at tinatawag na ey

una sa isang serye o kaayusan

grado o markang akademiko na nangangahulugang pinakamahusay o namumukod

pasulát o palimbag na representasyon ng A o a

tipo, tulad ng sa printer, upang magawâ ang titik A o a

tipo ng dugo ng tao

a

ikaanim na tono sa eskalang C major o unang tono sa kaugnay na eskalang A minor

b

ikaanim na tono sa eskalang C major, kilalá bílang la

c

nakalimbag na nota na kumakatawan sa tonong ito

d

eskala o key na nakabatay sa notang ito

sukat ng sapatos, higit na maliit sa B

cup size ng bra, higit na maliit sa B ngunit higit na malakí sa AA.

Batsilyér sa Arte.

pinaikling Aba!

katagang nagpapahayag ng gúlat, tákot, mangha, gitla, at iba pang kauring damdamin.

pinaikling Bulagâ!

unlaping pambuo ng pang-uri at nangangahulugang may-roon, nakasuot, o gumagamit, karani-wang ipinapalit sa naka-, hal de-kotse, de-koryente, de-kuwerdas

gawâ sa, hal de-lata, de-goma

unlaping pambuo ng pandiwa at nangangahulugang a tanggalin, ilayô mula sa, o malayô hal deport, dethrone b pababâ, hal degrade, demote c gawin ang kabaligtaran, hal decompose, de-moralize d lubusan; ganap, hal deplore, declare

bulalas ng alinlangan o paghinto sa sasabihin

pambuo ng pang-abay sa unahan ng pandiwang panghinaha-rap at nangangahulugan ng hindi inaasahang pagkakasabay sa isang pangyayari, hal sa dáratíng silá nang kami’y paalis na

ginagamit bago ang pangalan, karaniwang sumusunod sa may, at nagsasaad ng katangian ng sinumang tinutukoy, hal may sa-demonyo, may sa-pagong

pambuo ng salita at nangangahulugang “sa pamamagitan ng”, hal sa lakásan, sa bilísan, sa palakíhan, sa pagandahan

barium.

pinaikling bagá¹

siná

ginagamit bago ang oras, hal sa ika-3 nh, sa ikatatlo ng hapon

ginagamit bago ang pangalan ng pook, ang pinanggalíngan, at ang pinagmulan ng isang tao o bagay, hal mula sa Maynila, gáling sa unggoy, mula sa bahay, buhat sa pagkabatà

ginagamit bago ang panga-lan ng pook, kinalalagyan, at pinangyarihan, hal ipinangangak sa Bulakan, inilagay sa bote

ginagamit bago ang pangalan ng rehiyon, lalawigan, bayan, o pook, hal lumakí sa Visayas, tubò sa Quezon

nagsasaad ng araw, buwan, at taon, hal sa Lunes, sa Mayo, sa taóng 2000

ginagamit bago ang pangalan ng pook at nagsasaad ng direksiyon, hal táyo sa Iloilo, táyo sa Maynila

ginagamit bago ang panghalip at nagsasaad ng táong kasáma, hal sumabay sa akin, sumáma sa kaniya

ginaga-mit bago ang salitâng may at nagsa-saad ng nalalapit na pook, petsa, oras, o panahon, hal sa may Pebrero, sa may tulay

ikinakabit sa kay upang mabuo ang kaysa na nagsasaad ng paghahambing, hal Magalíng kaysa iyo, Mabait kaysa iba

ikinakabit sa na upang mabuo ang nása na ginagamit sa pagsasaad ng kinaroroonan at lokasyon, hal nása bahay, nása akin, nása loob

sumusunod sa para o ukol upang mabuo ang para sa o ukol sa na nagsaad kung kanino nakalaan ang isang bagay, hal “para sa akin” o “ukol sa akin”, “para sa lahat” o “ukol sa lahat”

unang titik sa abakadang Tagalog at binibigkas na a

pinaikling ambâ.

tawag sa letrang s sa alpabetong Tagalog

para sa dalawa lámang

varyant ng sang-ayon

sa nauna o sinundang tempo

bateryang elektrikal na nagpapainit ng filament o ng túbong elektron

alkohol na solidong terpene, natutunaw sa tabâ at matatagpuan sa lungti at dilaw na gulay, pulá ng itlog, at katulad, mahalaga sa paglakí, at nagpapalinaw ng mata

para sa higit na matibay na katwiran; batay sa mga katunayan

mataas na uri

may taglay na luho

Paalam!; Hanggang sa muling pagkikíta!

líban sa

mula sa dahilan túngo sa epekto; mula sa isang pangkaraniwang batas túngo sa partikular na pangyayari at balido kahit walang batayang obserbasyon

umiiral sa isip bago at bukod sa karanasan

hindi batay sa nauna nang pag-aaral o pagsusuri

may karapatan; ayon sa karapatan

dasal para sa patay

at iba pa

nanganga-hulugang hindi kasáma o hiwalay at ginagamit bago ang pangalan ng isang pook, bagay, at iba pa

hanggang gusto mo; hanggang sa ikasisiya mo

ukol sa; hinggil sa.

tungkol sa; tungod sa.

umiiral sa realidad, mayroon o wala mang legal na karapatan o pahintulot

bomba atomika

dagdag sa

nangangahulugang kasáma at ginagamit bago ang pangalan ng isang pook, bagay, at iba pa

Kaawaan kayó!

diyos na naka-tirá sa Bulkang Kanlaon.

pinakamabilis

pagpupugay sa pamamagitan ng pagpapaputok ng mga baril

ligaya sa búhay

klasikong imahen ni Aphrodite na tinatáyang ginawâ noong 100 BC, itinuturing na pinakatanyag na sinaunang eskultura, natagpuan sa Griyegong isla ng Melos noong 1820, at nása museong Louvre sa Paris, France ngayon

paskuwíta

kaugnay ng; kompara sa

kasalungat ng; kaharap ng

pananáw.

pagdiriwang tuwing buwan ng Mayo na tinatampukan ng pagbibigay ng bulaklak bílang parangal kay Birheng Maria

sagísag-panúlat

noong panahon ng Espanyol, pinunò ng nayon na binubuo ng 50-60 mag-anak

alyas na ginagamit ng isang tao sa pakikilaban o sa iba pang gawain

halámang ornamental (Cestrum nocturnum) na mahabà ang mga sanga, at berdeng manilaw-nilaw ang bulaklak na humahali-muyak sa gabi, katutubo sa tropikong Amerika

suman na gawâ sa galapong at gata na ibinálot sa dahon ng bule

interpreter ni Fernando Magallanes, sinasabing katutubò sa Filipinas

salaping papel.

noong panahon ng Espanyol, hukom na namamahala sa kamarang kri-minal o sibil ng real audiencia.

baging (Antigonon leptopus) na may malakíng habilog na dahon at may ukit ang mga gilid, may mga bulaklak na nakapumpon sa bawat tangkay, kulay mapusyaw hanggang matingkad na pink, katutubò sa Mexico at malaganap ngayon sa buong Filipinas, may mga variety na inaalagaan sa hardin at may mga bulaklak na kulay putî hanggang pink

langis na inilalagay sa pilat para mabawasan ang bakás ng sugat

sagisag ng pamilya, pangkat, o lahi na karaniwang nakaborda sa bandila o nakatatak sa dingding at kasangkapan

noong panahon ng Espanyol, lupong tagapayo ng gobernador heneral ukol sa pananalapi at mga alituntunin ng pamahalaan

mga pulis na nakatala-ga sa mga lalawigan.

panooring tinatampukan ng naglalabang toro at matador

kalsada o daanang sarado ang isang dulo

rutang walang patutunguhan

katayuang hindi matatakasan

eskila

Simbáng-gabí

kutà na kasudlong ng Intramuros, Maynila, ginamit na bilangguan sa mga panahon ng Espanyol at ng Hapon

pasyonáryo

housekeeper

brándi

pilipit na salita

sa panahon ng Espanyol, kataas-taasang lehislatibo at administratibong lupon para sa mga kolonya; hukuman ng hulíng pagdulog

aklat, drama, at iba pa na nagtagumpay dahil sa eskandalosong tema

tagumpay na natamo dahil sa ganitong paraan

titulo na iginagawad sa nagtapos ng pag-aaral sa agham panlipunan o humanidades

tao na may ganitong titulo

bu-laklak ng abaka

líli³

sa heraldry a disenyo o kasangkapang kahugis ng bulaklak ng liryo b disenyo ng eskudo ng dáting kaharian ng France

sótsowá.

may katangian ng katapusan ng ika-19 siglo

dekadensiya²

no-ong panahon ng Espanyol, hudisyal na imbestigasyon ukol sa pagkatao ng isang indibidwal

baging (Quamoclit pennata) na ginagamit na halámang ornamental

pinakama-ningning na talà sa konstelasyong Orion

damdamin ng katapatan at pagmamalakí sa pangkat na kinabibilángan

lungsod sa Misamis Oriental at kabesera ng lalawigan

nobela na nagpapahiwatig ng mga pangyayari at tauhan na totoong umiiral ngunit binibigyan ng ibang pangalan sa katha

titulo na iginagawad para sa nagtapos ng pag-aaral sa agham pangkalikasan, purong agham, o teknolohiya

tao na may ganitong titulo

papel na inangkat mula sa Tsina, gawâ sa kawayan o bulak.

mababàng kapulungan

pa-ngako na kailangang tuparin at nakatayâ ang pangalan

Flores de Mayo

kúdetá

noong panahon ng Espanyol, ang hukom sa lalawigan

hukom tagapamayapa.

huwégo de prénda

Kaawaan ka!

noong panahon ng Espanyol, paraan ng paghingi ng kapatawaran

tayútay.

parusang gawad ng Ingkisisyong Espanyol

pagpapatupad ng gayong parusa, gaya ng pagsunog sa erehe

bastonero²

katangi-tanging lakas, galíng, o ka-kayahan.

noong panahon ng Espanyol, legal na deklarasyon ng kahirapan

Kaawaan ako!

kasunduan na magsasáma sa isang tahanan ang tatlong tao, kara-niwang mag-asawa at ang mangi-ngibig ng isa sa mag-asawa

suman na gawâ sa káning malagkit, ibinalot sa abo ng kulitis at ibinabalot nang pasapád at parihabâ sa dahon at sakâ itinatalìng magkayakap ang bawat dalawang piraso

mataas at magaspang na damo (Vetiveria zizanoides) na may mabangong ugat at dahon, katutubò sa India ngunit malaganap sa Filipinas

Simbáng-gabí

malambot at parang helatinang pagkain na nabubuo sa pamamagi-tan ng pagburo sa tubig ng niyog

Linggo ng Palaspas.

Doctor of Philosophy

magsimulang magsayaw

magsimula

no-ong panahon ng Espanyol, tribunal na binubuo ng mga mangangalakal na nagpapasiya ukol sa mga bagay sa pangangalakal, obligasyon, at kontrata.

kasulatang nilagdaan noong 1897 ni Andres Bonifacio at nagpapawalang-bisa sa halalan ng mga opisyal na ginanap noong 22 Marso 1897 sa Kumbensiyong Tejeros

sa panahon ng Espanyol, gabineteng nagpapayo sa gobernador-heneral hinggil sa mahahalagang usapín

noong panahon ng Espanyol, tao na karaniwang itinalagang hukom sa isang pamayanan

noong panahon ng Espanyol, hukom sa mataas na kapulungan sa mga kasong may hurisdiksiyong militar

unang araw ng Kuwaresma na ginugunita sa pama-magitan ng pagpapahid ng abó sa noo pagkatapos magsimba

tauhang Espanyol sa Noli Me Tangere at El Filibusterismo, nagpapanggap na doktor, at sunod sunurang bána ni Donya Victorina

dawdáwan.

Tangos Buena Esperanza

kapatirang panrelihiyon na itinatag ni Apolinario de la Cruz na inusig ng mga fraile kayâ nag-alsa

pinakamalaking ilog sa katimugang Filipinas, umaabot sa 320 km ang ha-bà, nagsisimula ito sa hilagang sila-ngang Mindanao timog ng Butuan at tinatawag doong Ilog Pulanggi, du-madaloy ito upang sumanib sa Ilog Kabacan at nagiging Ilog Mindanao. Mula sa kabundukan, nagiging sentro ito ng malawak at mayamang lupain sa timog gitnang bahagi ng Mindanao hanggang magtapos sa Golpong Mo-ro

Gulong ng Kapalaran, isang laro na gumagamit ng isang tablerong naku-kuhanan ng sagot sa anumang ma-isip itanong

awtor ng kauna-unahang pasyon sa Tagalog na inilimbag noong 1704

anak ng puta

1894-1932) itinuturing na pinakatanyag na makata nitóng ikadalawampung siglo, naging unang hari ng balagtasan, at may akda ng “Bayan ko.”

estrélya²

tagapagtatag at pinunò ng Cofradia de San Jose

taguri sa karaniwang Filipino

1510-1572, matagumpay na kongkista-dor na Espanyol at unang hinirang na gobernador heneral ng Filipinas.

anghel na pinaniniwalaang tagapagtanggol ng isang tao, lalo upang makaiwas sa panganib o pagkakamali

tao na nangangalaga sa kapakanan ng ibang tao

mananaw

Juan de la Cruz.

noong panahon ng Espanyol, kataas-taasang hukuman sa Espanya at mga kolonya.

uri ng saging