yé•ro
- :
- manipis na metal, karaniwang ginagamit na pambubong sa bahay
de-
- 1:
- unlaping pambuo ng pang-uri at nangangahulugang may-roon, nakasuot, o gumagamit, karani-wang ipinapalit sa naka-, hal de-kotse, de-koryente, de-kuwerdas
- 2:
- gawâ sa, hal de-lata, de-goma
- 3:
- unlaping pambuo ng pandiwa at nangangahulugang a tanggalin, ilayô mula sa, o malayô hal deport, dethrone b pababâ, hal degrade, demote c gawin ang kabaligtaran, hal decompose, de-moralize d lubusan; ganap, hal deplore, declare
- 1:
ká•ha
- 1:
- 2:
- si-sidlan ng salapi, gaya ng kaha de-yero
- 3:
- sa paglilimbag, sisidlan ng tipo
- 4:
- balangkas ng sasakyan
ká•ha de-yé•ro
- :
- kaha na yarì sa metal, kara-niwang taguán ng salapi, alahas, dokumento, at iba pa
- :
de facto (di fák•to)
- :
- umiiral sa realidad, mayroon o wala mang legal na karapatan o pahintulot
- :
De pro•fún•dis
- :
- dasal para sa patay
- :
ká•ha re•hís•tro
- :
- cash register
- :
de luxe (de laks, de luks)
- 1:
- mataas na uri
- 2:
- may taglay na luho
- 1:
de jure (di dyú•ri)
- :
- may karapatan; ayon sa karapatan
- :
ká•ha ta•lé•ga
- :
- kaha para sa mga talega
- :
pún•to de bís•ta
- :
feu de joie (fyu de zhwa)
- :
- pagpupugay sa pamamagitan ng pagpapaputok ng mga baril
- :
jeu de mots (zhu de mó)
- :
- pilipit na salita
- :
Mi•yer•ko•lés de Se•ní•sa
- :
- unang araw ng Kuwaresma na ginugunita sa pama-magitan ng pagpapahid ng abó sa noo pagkatapos magsimba
- :
tour de force (túr de fórs)
- :
- katangi-tanging lakas, galíng, o ka-kayahan.
- :
Fló•res de Má•yo
- :
- pagdiriwang tuwing buwan ng Mayo na tinatampukan ng pagbibigay ng bulaklak bílang parangal kay Birheng Maria
- :
juego de prenda (hu•wé•go de prén•da)
- :
- huwégo de prénda
- :
fin de siecle (fen de syé•kle)
- 1:
- may katangian ng katapusan ng ika-19 siglo
- 2:
- 1:
cabo de vara (ká•bo de vá•ra)
- :
- bastonero2
- :
Cagayan de Oro (ka•ga•yán de ó•ro)
- :
- lungsod sa Misamis Oriental at kabesera ng lalawigan
- :
ka•bé•sa de ba•ra•ngáy
- :
- noong panahon ng Espanyol, pinunò ng nayon na binubuo ng 50-60 mag-anak
- :
ná•ta de coco (ná•ta de kó•ko)
- :
- malambot at parang helatinang pagkain na nabubuo sa pamamagi-tan ng pagburo sa tubig ng niyog
- :
joie de vivre (zwha de viv)
- :
- ligaya sa búhay
- :
campana de vuelo (kam•pá•na de vwé•lo)
- :
Fuerza de Santiago (fu•wér•sa de san• ti•yá•go)
- :
- kutà na kasudlong ng Intramuros, Maynila, ginamit na bilangguan sa mga panahon ng Espanyol at ng Hapon
- :
flor de niño (flor de nín•yo)
- :
pa•pél de báng•ko
- :
- salaping papel.
- :
pre•si•dén•te de sá•la
- :
- noong panahon ng Espanyol, hukom na namamahala sa kamarang kri-minal o sibil ng real audiencia.
- :
sé•bo de má•tso
- :
- langis na inilalagay sa pilat para mabawasan ang bakás ng sugat
- :
tour de force (túr de fórs)
nom de guerre (nam de ger)
- :
- alyas na ginagamit ng isang tao sa pakikilaban o sa iba pang gawain
- :
nom de plume (nam de plum)
- :
dama de noche (dá•ma de nót•se)
- :
- halámang ornamental (Cestrum nocturnum) na mahabà ang mga sanga, at berdeng manilaw-nilaw ang bulaklak na humahali-muyak sa gabi, katutubo sa tropikong Amerika
- :
de Malacca, Enrique (de má•la•ká en•rí•ke)
- :
- interpreter ni Fernando Magallanes, sinasabing katutubò sa Filipinas
- :
tribunal de consulado (tri•bu•nál de kon•su•lá•do)
- :
- no-ong panahon ng Espanyol, tribunal na binubuo ng mga mangangalakal na nagpapasiya ukol sa mga bagay sa pangangalakal, obligasyon, at kontrata.
- :
tercio de policia (tér•syo de po•lís•ya)
- :
- mga pulis na nakatala-ga sa mga lalawigan.
- :
a•ni•yás de mó•ras
- :
- mataas at magaspang na damo (Vetiveria zizanoides) na may mabangong ugat at dahon, katutubò sa India ngunit malaganap sa Filipinas
- :
Mí•sa de Gál•yo
- :
fleur de lis (flúr•de•lí)
- 1:
- 2:
- sa heraldry a disenyo o kasangkapang kahugis ng bulaklak ng liryo b disenyo ng eskudo ng dáting kaharian ng France
hu•wés de pas
- 1:
- noong panahon ng Espanyol, ang hukom sa lalawigan
- 2:
- hukom tagapamayapa.
- 1:
Ve•nus de Mi•lo
- :
- klasikong imahen ni Aphrodite na tinatáyang ginawâ noong 100 BC, itinuturing na pinakatanyag na sinaunang eskultura, natagpuan sa Griyegong isla ng Melos noong 1820, at nása museong Louvre sa Paris, France ngayon
- :
Acta de Tejeros (ak•tá de te•hé•ros)
- :
- kasulatang nilagdaan noong 1897 ni Andres Bonifacio at nagpapawalang-bisa sa halalan ng mga opisyal na ginanap noong 22 Marso 1897 sa Kumbensiyong Tejeros
- :
ka•dé•na de a•mór
- :
- baging (Antigonon leptopus) na may malakíng habilog na dahon at may ukit ang mga gilid, may mga bulaklak na nakapumpon sa bawat tangkay, kulay mapusyaw hanggang matingkad na pink, katutubò sa Mexico at malaganap ngayon sa buong Filipinas, may mga variety na inaalagaan sa hardin at may mga bulaklak na kulay putî hanggang pink
- :
Fló•res de Ma•rí•a
- :
- Flores de Mayo
- :
flor de pasion (flor de pas•yón)
- :
eau de vie (ó•de•ví)
- :
es•kú•do de ár•mas
- :
- sagisag ng pamilya, pangkat, o lahi na karaniwang nakaborda sa bandila o nakatatak sa dingding at kasangkapan
- :
Ling•gó de Rá•mos
- :
- Linggo ng Palaspas.
- :
juez de paz (hwés de pás)
- :
- noong panahon ng Espanyol, tao na karaniwang itinalagang hukom sa isang pamayanan
- :
á•ma de lyá•be
- :
pa•láb•ra de ho•nór
- :
- pa-ngako na kailangang tuparin at nakatayâ ang pangalan
- :
ká•ma•rá de re•pre•sen•tán•tes
- :
- mababàng kapulungan
- :
junta de autoridades (hún•ta de áw• to•ri•dá•des)
- :
- noong panahon ng Espanyol, lupong tagapayo ng gobernador heneral ukol sa pananalapi at mga alituntunin ng pamahalaan
- :
gól•pe dé es•tá•do
- :
pa•pél de es•trá•ha
- :
ka•bél•yo de ang•hél
- :
- baging (Quamoclit pennata) na ginagamit na halámang ornamental
- :
esprit de corps (es•prí de kór)
- :
- damdamin ng katapatan at pagmamalakí sa pangkat na kinabibilángan
- :
Mí•sa de A•gi•nál•do
- :
success de scandale (súk•sey du is•kan• dál)
- 1:
- aklat, drama, at iba pa na nagtagumpay dahil sa eskandalosong tema
- 2:
- tagumpay na natamo dahil sa ganitong paraan
- 1:
ko•rí•da de tó•ros
- :
- panooring tinatampukan ng naglalabang toro at matador
- :
auto de fe (áw•to de fé)
- 1:
- parusang gawad ng Ingkisisyong Espanyol
- 2:
- pagpapatupad ng gayong parusa, gaya ng pagsunog sa erehe
- 1:
información de pobreza (im•fór• mas•yón de po•bré•sa)
- :
- noong panahon ng Espanyol, legal na deklarasyon ng kahirapan
- :
auditor de guerra (aw•di•tór de gé•ra)
- :
- noong panahon ng Espanyol, hukom sa mataas na kapulungan sa mga kasong may hurisdiksiyong militar
- :
pa•pél de tsí•na
- :
- papel na inangkat mula sa Tsina, gawâ sa kawayan o bulak.
- :
consejo de Indias (kon•sé•ho de ín•dyas)
- :
- sa panahon ng Espanyol, kataas-taasang lehislatibo at administratibong lupon para sa mga kolonya; hukuman ng hulíng pagdulog
- :
acto de atricion (ák•to de a•tris•yón)
- :
- noong panahon ng Espanyol, paraan ng paghingi ng kapatawaran
- :
cul de sac (kúl•de•sák)
- 1:
- kalsada o daanang sarado ang isang dulo
- 2:
- rutang walang patutunguhan
- 3:
- katayuang hindi matatakasan
- 1:
consejo de administracion (kon• sé•ho de ád•mi•nís•tras•yón)
- :
- sa panahon ng Espanyol, gabineteng nagpapayo sa gobernador-heneral hinggil sa mahahalagang usapín
- :
informe de conducta (in•fór•me de kon•dúk•ta)
- :
- no-ong panahon ng Espanyol, hudisyal na imbestigasyon ukol sa pagkatao ng isang indibidwal
- :
Don Tiburcio de Espadaña (don ti•búr•si•yó de es•pa•dán•ya)
de Jesus, Jose Corazon (de he•sús ho•sé ko•ra•zón)
- :
- 1894-1932) itinuturing na pinakatanyag na makata nitóng ikadalawampung siglo, naging unang hari ng balagtasan, at may akda ng “Bayan ko.”
- :
Ru•é•da de la For•tú•na
- :
- Gulong ng Kapalaran, isang laro na gumagamit ng isang tablerong naku-kuhanan ng sagot sa anumang ma-isip itanong
- :
Cabo de Buena Esperanza (ká•bo de bu•é•na es•pe•rán•za)
- :
- Tangos Buena Esperanza
- :
ang•hél de la gu•wár•di•yá
- 1:
- anghel na pinaniniwalaang tagapagtanggol ng isang tao, lalo upang makaiwas sa panganib o pagkakamali
- 2:
- tao na nangangalaga sa kapakanan ng ibang tao
- 1:
Juan de la Cruz (hu•wán de•la kruz)
- :
- taguri sa karaniwang Filipino
- :
Cruz, Apolinario de la (kruz a•po•li• nár•yo de la)
- :
- tagapagtatag at pinunò ng Cofradia de San Jose
- :
Cofradia de San Jose (ko•frá•dya de san hó•se)
- :
- kapatirang panrelihiyon na itinatag ni Apolinario de la Cruz na inusig ng mga fraile kayâ nag-alsa
- :
flor de la mañana (flor de•lá man•yá•na)
- :
lagrimas de san diego (lag•rí•mas de san di•yé•go)
- :
Legaspi, Miguel Lopez de (le•gás•pi mi•gél ló•pes de)
- :
- 1510-1572, matagumpay na kongkista-dor na Espanyol at unang hinirang na gobernador heneral ng Filipinas.
- :
Rio Grande de Mindanao (rí•yo grán• de de min•da•náw)
- :
- pinakamalaking ilog sa katimugang Filipinas, umaabot sa 320 km ang ha-bà, nagsisimula ito sa hilagang sila-ngang Mindanao timog ng Butuan at tinatawag doong Ilog Pulanggi, du-madaloy ito upang sumanib sa Ilog Kabacan at nagiging Ilog Mindanao. Mula sa kabundukan, nagiging sentro ito ng malawak at mayamang lupain sa timog gitnang bahagi ng Mindanao hanggang magtapos sa Golpong Mo-ro
- :
Hu•wán de la Krus
- :
- Juan de la Cruz.
- :
Don Tiburcio de Espadaña (don ti•búr•si•yó de es•pa•dán•ya)
- :
- tauhang Espanyol sa Noli Me Tangere at El Filibusterismo, nagpapanggap na doktor, at sunod sunurang bána ni Donya Victorina
- :
Aquino de Belen, Gaspar (a•kí•no de be•lén, gas•pár)
- :
- awtor ng kauna-unahang pasyon sa Tagalog na inilimbag noong 1704
- :
pí•la de ág•wa ben•dí•ta
- :
tribunal supremo de España y Indias (tri•bu•nál su•pré•mo de es•pán•ya i ín•dyas)
- :
- noong panahon ng Espanyol, kataas-taasang hukuman sa Espanya at mga kolonya.
- :