e•dád
- 1:
- 2:
mayor (mé•yor)
- :
- pinunò ng isang bayan o lungsod
- :
ma•yór
- 1:
- nakatatanda o nakahihigit sa gulang
- 2:
- nakatataas o nakahihigit sa taas
- 1:
de-
- 1:
- unlaping pambuo ng pang-uri at nangangahulugang may-roon, nakasuot, o gumagamit, karani-wang ipinapalit sa naka-, hal de-kotse, de-koryente, de-kuwerdas
- 2:
- gawâ sa, hal de-lata, de-goma
- 3:
- unlaping pambuo ng pandiwa at nangangahulugang a tanggalin, ilayô mula sa, o malayô hal deport, dethrone b pababâ, hal degrade, demote c gawin ang kabaligtaran, hal decompose, de-moralize d lubusan; ganap, hal deplore, declare
- 1:
kí•lo ma•yór
- :
- kilo na nása gitna ng dalawang magkahug-pong na kilo sa bubungan
- :
ten•yén•te ma•yór
- 1:
- punòng tenyente
- 2:
- noong panahon ng Espanyol, tawag o ranggo ng isang opisyal sa munisipyo, pangalawang pinunò at humahalili sa gobernadorsilyo kapag wala o may sakít ang hulí.
- 1:
a•rés•to ma•yor
- :
- panahon ng pagkabilanggo sa kulungan ng lalawigan
- :
sar•hén•to ma•yór
- :
- opisyal sa hukbong sandatahan na mas mataas kaysa sarhento
- :
De pro•fún•dis
- :
- dasal para sa patay
- :
de jure (di dyú•ri)
- :
- may karapatan; ayon sa karapatan
- :
al•gu•wa•síl ma•yór
- :
- pinunò ng mga alguwasil
- :
her•má•na ma•yór
- 1:
- pina-kamataas sa kapatiran panrelihiyon
- 2:
- nangangasiwa o punòng abalá sa mga gawaing relihiyoso, gaya ng pista, her•má•no ma•yór kung laláki.
- 1:
sák•ris•tán ma•yór
- :
- pinunò ng mga sakristan at nangangasiwa sa lahat ng katulong sa simbahan
- :
de facto (di fák•to)
- :
- umiiral sa realidad, mayroon o wala mang legal na karapatan o pahintulot
- :
de luxe (de laks, de luks)
- 1:
- mataas na uri
- 2:
- may taglay na luho
- 1:
lib•ró ma•yór
- :
Ó•sa Ma•yór
- :
- Ursa Major
- :
al•kál•de ma•yór
- :
- noong panahon ng Espanyol, gobernador ng lalawigan at punò ng hukuman ng unang dulúgan
- :
ma•yór de-e•dád
- :
- kalagayang nása wastong gulang ang isang tao upang makapag-sarili
- :
E•dád Méd•ya
- :
- yugto sa kasaysayang Europeo mula sa pagbagsak ng Emperyong Romano noong ikalimang dantaon hanggang sa pagbagsak ng Constantinople noong 1453 at natatangi sa paglitaw ng mga hiwalay na mga kaharian, pagsigla ng kalakalan at búhay sa lungsod, paglakas ng kapangyarihan ng mga monarkiya at ng Simbahang Katoliko
- :
tribunal de consulado (tri•bu•nál de kon•su•lá•do)
- :
- no-ong panahon ng Espanyol, tribunal na binubuo ng mga mangangalakal na nagpapasiya ukol sa mga bagay sa pangangalakal, obligasyon, at kontrata.
- :
ka•dé•na de a•mór
- :
- baging (Antigonon leptopus) na may malakíng habilog na dahon at may ukit ang mga gilid, may mga bulaklak na nakapumpon sa bawat tangkay, kulay mapusyaw hanggang matingkad na pink, katutubò sa Mexico at malaganap ngayon sa buong Filipinas, may mga variety na inaalagaan sa hardin at may mga bulaklak na kulay putî hanggang pink
- :
Acta de Tejeros (ak•tá de te•hé•ros)
- :
- kasulatang nilagdaan noong 1897 ni Andres Bonifacio at nagpapawalang-bisa sa halalan ng mga opisyal na ginanap noong 22 Marso 1897 sa Kumbensiyong Tejeros
- :
pa•láb•ra de ho•nór
- :
- pa-ngako na kailangang tuparin at nakatayâ ang pangalan
- :
Fuerza de Santiago (fu•wér•sa de san• ti•yá•go)
- :
- kutà na kasudlong ng Intramuros, Maynila, ginamit na bilangguan sa mga panahon ng Espanyol at ng Hapon
- :
Ve•nus de Mi•lo
- :
- klasikong imahen ni Aphrodite na tinatáyang ginawâ noong 100 BC, itinuturing na pinakatanyag na sinaunang eskultura, natagpuan sa Griyegong isla ng Melos noong 1820, at nása museong Louvre sa Paris, France ngayon
- :
joie de vivre (zwha de viv)
- :
- ligaya sa búhay
- :
cabo de vara (ká•bo de vá•ra)
- :
- bastonero2
- :
Cagayan de Oro (ka•ga•yán de ó•ro)
- :
- lungsod sa Misamis Oriental at kabesera ng lalawigan
- :
ka•bé•sa de ba•ra•ngáy
- :
- noong panahon ng Espanyol, pinunò ng nayon na binubuo ng 50-60 mag-anak
- :
ná•ta de coco (ná•ta de kó•ko)
- :
- malambot at parang helatinang pagkain na nabubuo sa pamamagi-tan ng pagburo sa tubig ng niyog
- :
tour de force (túr de fórs)
- :
- katangi-tanging lakas, galíng, o ka-kayahan.
- :
fleur de lis (flúr•de•lí)
- 1:
- 2:
- sa heraldry a disenyo o kasangkapang kahugis ng bulaklak ng liryo b disenyo ng eskudo ng dáting kaharian ng France
de Malacca, Enrique (de má•la•ká en•rí•ke)
- :
- interpreter ni Fernando Magallanes, sinasabing katutubò sa Filipinas
- :
nom de guerre (nam de ger)
- :
- alyas na ginagamit ng isang tao sa pakikilaban o sa iba pang gawain
- :
nom de plume (nam de plum)
- :
pa•pél de báng•ko
- :
- salaping papel.
- :
pre•si•dén•te de sá•la
- :
- noong panahon ng Espanyol, hukom na namamahala sa kamarang kri-minal o sibil ng real audiencia.
- :
sé•bo de má•tso
- :
- langis na inilalagay sa pilat para mabawasan ang bakás ng sugat
- :
tour de force (túr de fórs)
flor de niño (flor de nín•yo)
- :
feu de joie (fyu de zhwa)
- :
- pagpupugay sa pamamagitan ng pagpapaputok ng mga baril
- :
hu•wés de pas
- 1:
- noong panahon ng Espanyol, ang hukom sa lalawigan
- 2:
- hukom tagapamayapa.
- 1:
fin de siecle (fen de syé•kle)
- 1:
- may katangian ng katapusan ng ika-19 siglo
- 2:
- 1:
a•ni•yás de mó•ras
- :
- mataas at magaspang na damo (Vetiveria zizanoides) na may mabangong ugat at dahon, katutubò sa India ngunit malaganap sa Filipinas
- :
Mí•sa de Gál•yo
- :
pún•to de bís•ta
- :
tercio de policia (tér•syo de po•lís•ya)
- :
- mga pulis na nakatala-ga sa mga lalawigan.
- :
Mi•yer•ko•lés de Se•ní•sa
- :
- unang araw ng Kuwaresma na ginugunita sa pama-magitan ng pagpapahid ng abó sa noo pagkatapos magsimba
- :
jeu de mots (zhu de mó)
- :
- pilipit na salita
- :
cul de sac (kúl•de•sák)
- 1:
- kalsada o daanang sarado ang isang dulo
- 2:
- rutang walang patutunguhan
- 3:
- katayuang hindi matatakasan
- 1:
e•dád ng ma•yór•ya
- :
- wasto o hustong gúlang; karaniwang dalawampu’t isang taóng gulang pataas ngunit sa ilalim ng kasalukuyang batas ng Filipinas, labingwalong taóng gúlang pataas
- :
Fló•res de Má•yo
- :
- pagdiriwang tuwing buwan ng Mayo na tinatampukan ng pagbibigay ng bulaklak bílang parangal kay Birheng Maria
- :
Ling•gó de Rá•mos
- :
- Linggo ng Palaspas.
- :
juez de paz (hwés de pás)
- :
- noong panahon ng Espanyol, tao na karaniwang itinalagang hukom sa isang pamayanan
- :
junta de autoridades (hún•ta de áw• to•ri•dá•des)
- :
- noong panahon ng Espanyol, lupong tagapayo ng gobernador heneral ukol sa pananalapi at mga alituntunin ng pamahalaan
- :
campana de vuelo (kam•pá•na de vwé•lo)
- :
consejo de administracion (kon• sé•ho de ád•mi•nís•tras•yón)
- :
- sa panahon ng Espanyol, gabineteng nagpapayo sa gobernador-heneral hinggil sa mahahalagang usapín
- :
Mí•sa de A•gi•nál•do
- :
informe de conducta (in•fór•me de kon•dúk•ta)
- :
- no-ong panahon ng Espanyol, hudisyal na imbestigasyon ukol sa pagkatao ng isang indibidwal
- :
auditor de guerra (aw•di•tór de gé•ra)
- :
- noong panahon ng Espanyol, hukom sa mataas na kapulungan sa mga kasong may hurisdiksiyong militar
- :
ká•ma•rá de re•pre•sen•tán•tes
- :
- mababàng kapulungan
- :
ko•rí•da de tó•ros
- :
- panooring tinatampukan ng naglalabang toro at matador
- :
eau de vie (ó•de•ví)
- :
es•kú•do de ár•mas
- :
- sagisag ng pamilya, pangkat, o lahi na karaniwang nakaborda sa bandila o nakatatak sa dingding at kasangkapan
- :
Fló•res de Ma•rí•a
- :
- Flores de Mayo
- :
flor de pasion (flor de pas•yón)
- :
dama de noche (dá•ma de nót•se)
- :
- halámang ornamental (Cestrum nocturnum) na mahabà ang mga sanga, at berdeng manilaw-nilaw ang bulaklak na humahali-muyak sa gabi, katutubo sa tropikong Amerika
- :
gól•pe dé es•tá•do
- :
juego de prenda (hu•wé•go de prén•da)
- :
- huwégo de prénda
- :
á•ma de lyá•be
- :
acto de atricion (ák•to de a•tris•yón)
- :
- noong panahon ng Espanyol, paraan ng paghingi ng kapatawaran
- :
esprit de corps (es•prí de kór)
- :
- damdamin ng katapatan at pagmamalakí sa pangkat na kinabibilángan
- :
consejo de Indias (kon•sé•ho de ín•dyas)
- :
- sa panahon ng Espanyol, kataas-taasang lehislatibo at administratibong lupon para sa mga kolonya; hukuman ng hulíng pagdulog
- :
información de pobreza (im•fór• mas•yón de po•bré•sa)
- :
- noong panahon ng Espanyol, legal na deklarasyon ng kahirapan
- :
success de scandale (súk•sey du is•kan• dál)
- 1:
- aklat, drama, at iba pa na nagtagumpay dahil sa eskandalosong tema
- 2:
- tagumpay na natamo dahil sa ganitong paraan
- 1:
auto de fe (áw•to de fé)
- 1:
- parusang gawad ng Ingkisisyong Espanyol
- 2:
- pagpapatupad ng gayong parusa, gaya ng pagsunog sa erehe
- 1:
ka•bél•yo de ang•hél
- :
- baging (Quamoclit pennata) na ginagamit na halámang ornamental
- :
pa•pél de tsí•na
- :
- papel na inangkat mula sa Tsina, gawâ sa kawayan o bulak.
- :
pa•pél de es•trá•ha
- :
Don Tiburcio de Espadaña (don ti•búr•si•yó de es•pa•dán•ya)
lagrimas de san diego (lag•rí•mas de san di•yé•go)
- :
Juan de la Cruz (hu•wán de•la kruz)
- :
- taguri sa karaniwang Filipino
- :
Legaspi, Miguel Lopez de (le•gás•pi mi•gél ló•pes de)
- :
- 1510-1572, matagumpay na kongkista-dor na Espanyol at unang hinirang na gobernador heneral ng Filipinas.
- :
Don Tiburcio de Espadaña (don ti•búr•si•yó de es•pa•dán•ya)
- :
- tauhang Espanyol sa Noli Me Tangere at El Filibusterismo, nagpapanggap na doktor, at sunod sunurang bána ni Donya Victorina
- :
ang•hél de la gu•wár•di•yá
- 1:
- anghel na pinaniniwalaang tagapagtanggol ng isang tao, lalo upang makaiwas sa panganib o pagkakamali
- 2:
- tao na nangangalaga sa kapakanan ng ibang tao
- 1:
Cabo de Buena Esperanza (ká•bo de bu•é•na es•pe•rán•za)
- :
- Tangos Buena Esperanza
- :
Aquino de Belen, Gaspar (a•kí•no de be•lén, gas•pár)
- :
- awtor ng kauna-unahang pasyon sa Tagalog na inilimbag noong 1704
- :
Hu•wán de la Krus
- :
- Juan de la Cruz.
- :
Rio Grande de Mindanao (rí•yo grán• de de min•da•náw)
- :
- pinakamalaking ilog sa katimugang Filipinas, umaabot sa 320 km ang ha-bà, nagsisimula ito sa hilagang sila-ngang Mindanao timog ng Butuan at tinatawag doong Ilog Pulanggi, du-madaloy ito upang sumanib sa Ilog Kabacan at nagiging Ilog Mindanao. Mula sa kabundukan, nagiging sentro ito ng malawak at mayamang lupain sa timog gitnang bahagi ng Mindanao hanggang magtapos sa Golpong Mo-ro
- :
Ru•é•da de la For•tú•na
- :
- Gulong ng Kapalaran, isang laro na gumagamit ng isang tablerong naku-kuhanan ng sagot sa anumang ma-isip itanong
- :
Cofradia de San Jose (ko•frá•dya de san hó•se)
- :
- kapatirang panrelihiyon na itinatag ni Apolinario de la Cruz na inusig ng mga fraile kayâ nag-alsa
- :
pí•la de ág•wa ben•dí•ta
- :
de Jesus, Jose Corazon (de he•sús ho•sé ko•ra•zón)
- :
- 1894-1932) itinuturing na pinakatanyag na makata nitóng ikadalawampung siglo, naging unang hari ng balagtasan, at may akda ng “Bayan ko.”
- :
Cruz, Apolinario de la (kruz a•po•li• nár•yo de la)
- :
- tagapagtatag at pinunò ng Cofradia de San Jose
- :
flor de la mañana (flor de•lá man•yá•na)
- :
tribunal supremo de España y Indias (tri•bu•nál su•pré•mo de es•pán•ya i ín•dyas)
- :
- noong panahon ng Espanyol, kataas-taasang hukuman sa Espanya at mga kolonya.
- :